Bilgi CNET: Mutfağımı mikroplastikler açısından inceledim. İşte tespit ettiğim 4 sorunlu ürün

[nocomment]

CNET: Mutfağımı mikroplastikler açısından inceledim. İşte tespit ettiğim 4 sorunlu ürün​

Yiyecek ve içeceklerimi mikroplastiklerden korumak adına, değiştirmeye karar verdiğim mutfak gereçleri şunlar.

Günümüzde soluduğumuz havadan içtiğimiz suya ve yediğimiz gıdalara kadar her yerde mikroplastiklere rastlanabiliyor olması, bunlara maruz kalma oranımızı azaltmak için hiçbir şey yapamayacağımız anlamına gelmiyor. Yemek pişirirken gıdalarıma mikroplastik sızmasını önlemek amacıyla; mutfak dolaplarımı ve çekmecelerimi tek tek gözden geçirerek, mikroplastik salınımına neden olabilecek yaygın plastik gereçleri aradım. Ardından, bunların yerine kullanabileceğim mikroplastik içermeyen alternatifleri araştırdım. İşte kendi mutfağımda keşfettiklerim:

1. Plastik gıda saklama kapları​

Saklama kaplarının bulunduğu dolabı incelediğimde, çok sayıda plastik kapla karşılaştım. Bunlardan bazılarını yalnızca kuru gıdaları saklamak için kullanırken, diğerlerini buzdolabındaki yemek artıklarını muhafaza etmek ve mikrodalga fırında ısıtmak için ayırmıştım. İkinci gruptakiler buzdolabında, bulaşık makinesinde ve mikrodalga fırında kullanıma uygun olarak pazarlanıyor olsa da, hepsinde aşınma belirtileri görülüyor ve kesinlikle yenilenmeleri gerekiyor.

Dolabımda gizlenmiş halde bulduğum plastik kaplardan sadece birkaçı.

Eylül 2024 tarihli bir araştırma, gıda ambalajlarında bulunan ve gıdayla temas eden 14.000 kimyasal maddeden 3.601'inin —yani yaklaşık %25'inin— insan vücudunda tespit edildiğini ortaya koydu. Özellikle, plastik bileşikleri de dahil olmak üzere gıdayla temas eden malzemelerdeki 235 kimyasal maddenin insanlarda bulunduğu saptandı.

Mikrodalga fırın ve plastik kap kullanımıyla ilgili özel endişeler de mevcut. Haziran 2023'te yapılan bir çalışma, plastik bir kabın mikrodalga fırında ısıtılmasının; buzdolabında saklama, oda sıcaklığında muhafaza ve diğer kullanım şekillerine kıyasla gıdaya en yüksek miktarda mikroplastik ve nanoplastik geçişine neden olduğu sonucuna vardı. Bununla birlikte, buzdolabında veya oda sıcaklığında saklama yöntemleri bile, altı aylık bir süre zarfında içlerindeki gıdaya milyarlarca mikroplastik ve nanoplastik salınmasına yol açabiliyor. Nanoplastikler, 1 mikrondan küçük boyutlarıyla mikroplastiklerden bile daha küçüktür; bu da onları insan vücudu için potansiyel olarak daha zararlı hale getirir.

Bu durum, özellikle ısıya dayanıklı olduğu belirtilmeyen plastik paket servis kapları söz konusu olduğunda endişe vericidir; üstelik bu tür bir ibare yer alsa bile, söz konusu iddia yalnızca bir pazarlama söyleminden ibaret olabilir. Geçtiğimiz yıl, gıdaya mikroplastik salınımı yapmaya devam ettikleri iddia edilmesine rağmen plastik kaplarının mikrodalga fırın ve dondurucuda kullanıma uygun olduğunu öne süren Rubbermaid'e dava açıldığı bildirilmişti. Rubbermaid temsilcisi, konuyla ilgili görüş talebine hemen yanıt vermedi.

Ağustos 2024 tarihli bir inceleme, dondurma ve çözdürme işlemleri sırasında bile gıda kaplarının iç yüzeyinden mikroplastiklerin açığa çıkabildiğini ortaya koydu. Bir diğer endişe kaynağı ise, plastik dondurulduğunda kaptan kopan parçaların gıdaya karışabilmesidir.

Endüstriyel bir kimyasal olan bisfenol A'yı (BPA) içermeyen kaplar, potansiyel sağlık risklerinden kaçınmanızı sağladığı için (yine de bu konuda daha fazla araştırmaya ihtiyaç duyulduğunu belirtmek gerekir) daha iyi bir seçenek olabilir; ancak en iyi tercih cam kaplardır.

Plastik gıda saklama kaplarını değiştirme
Mevcut plastik kaplarımı cam olanlarla değiştirmeyi planlıyorum. Hatta markanın denemem için nezaketle gönderdiği —fırın, mikrodalga, derin dondurucu, bulaşık makinesi ve (kapağı çıkarılmış halde) fırın ızgarası için uygun olan— Tupperware Voila serisiyle şimdiden birkaçını değiştirdim bile. Ancak, daha küçük boyutlu kaplardan da edinmek istiyorum.

2. Siyah plastik spatula​

Haziran 2024 tarihli sistematik bir incelemeye göre, tıpkı plastik saklama kapları gibi, plastik mutfak gereçleri de yiyeceklerinize mikroplastik parçacıkları salabilir.

Çoktan değiştirmem gereken o meşum siyah plastik spatula.

Ahşap kesme tahtaları, metal çatal-bıçak takımları, yalnızca oda sıcaklığındaki malzemeleri karıştırmak için silikon bir spatula ve ahşap ya da metal pişirme gereçleri kullanıyorum; bu yüzden plastik gereçler konusunda bir sorunum olmadığını sanıyordum... ta ki tek bir şeyi fark edene kadar: siyah plastik bir spatula. Aslında onu çoktan elden çıkarmam gerektiğini biliyorum ama kendisi, krep ve sahanda yumurta çevirmek için tam ideal genişlikte. Bu makaleyi yazmak, ihtiyacım olan o "kendine gelme" uyarısı oldu.
Plastik spatulayı değiştirme kararı

Siyah plastik spatulamı metal veya ahşap bir modelle değiştirmeyi planlıyorum. Elimde halihazırda birkaç ahşap spatula var ancak hiçbiri yeterince geniş değil; bu yüzden OXO Good Grips Paslanmaz Çelik Balık Spatulası (18 $) veya Victorinox Oluklu Balık Spatulası (42 $) gibi paslanmaz çelik bir balık spatulasını tercih edebilirim.

3. Yapışmaz kaplamalı air fryer'ım​

Bende Philips 3000 Serisi bir air fryer var; cihazın bileşenlerini araştırdığımda, parçalarının çoğunun bir tür plastik olan yapışmaz PTFE ile kaplandığını görüp şaşırdım.
Philips, bunun gıda ile temas eden malzemelere ilişkin mevcut mevzuata uygun, yaygın bir kaplama türü olduğunu belirtiyor. Ancak Haziran 2024'te yapılan bir araştırma, benimki gibi PTFE kaplı pişirme gereçlerinin; kaplamanın sert ve keskin aletlerle çizilmesi veya yüksek sıcaklıklarda kullanılması durumunda mikroplastik ve nanoplastik salınımı yapabildiğini ortaya koydu.
Plastik kaplamalı air fryer'a alternatif

Sanırım cam bir air fryer edinmenin vakti geldi. Görsel: Anna Gragert / CNET

CNET'in genel olarak en iyi air fryer tercihi, plastik yerine nano-seramik kaplamalı bir kızartma tepsisi kullandığı için camdan üretilen ve PFAS ile PTFE içermeyen Ninja Crispi modeli. Ben de bunu tatil dönemi için hazırladığım istek listeme ekleyeceğim.

4. Poşet çaylar​

Çay için ayırdığım kavanozda ve yedek kutuları sakladığım mutfak dolabında düzinelerce poşet çay buldum; ancak bunların sadece en sevdiğim çayları içermediğini öğrenince şaşkına döndüm.

Şubat 2025 tarihli bir inceleme, poşet ve ipiyle birlikte demlendiğinde, sıcak çaya en çok mikroplastik parçacığı karıştıran unsurun poşet çaylar olduğunu; sıvıya potansiyel olarak 1 milyardan fazla mikroplastik ve nanoplastik salındığını ortaya koydu. Ayrıca poşet çayların, ağızlarını kapatmak için kullanılan plastiği içerip içermemesi veya biyolojik olarak parçalanabilir (biodegradable) yapıda olması da sonucu değiştirmiyor; zira biyolojik olarak parçalanabilir olduğu belirtilenler bile yine de plastik içerebiliyor.

Çok sevdiğim çay poşetlerinin plastik içerebileceğini öğrenince hayal kırıklığına uğradım. Görsel: Anna Gragert / CNET

Tüm poşet çaylarımı incelediğimde, çoğunun "kompostlanabilir" (doğada çözünüp gübreye dönüşebilir) olduğunu iddia ettiğini gördüm; bu da bitki bazlı malzemelerden üretildikleri ve plastik içermedikleri anlamına geliyor. Ancak elimde bu etiketi taşımayan bazı poşet çaylar da var; bu da onların mikroplastik içerebileceği anlamına geliyor.

Kompostlanabilir ve biyolojik olarak parçalanabilir (biodegradable) ürünler arasındaki farkı merak ediyorsanız; kâr amacı gütmeyen çevre kuruluşu Oceanwatch Australia, kompostlanabilir ürünlerin kompost kutusu gibi uygun bir ortamda zamanla parçalanabilen organik bileşenlerden yapıldığını, biyolojik olarak parçalanabilir ürünlerin ise bitki bazlı malzemelerden ya da (mikroplastik kalıntısı bırakabilen) petrol bazlı plastiklerden üretilebildiğini belirtiyor.
Mikroplastik içerebilecek poşet çaylara alternatif

Sıcak bir içecek hazırlarken kompostlanabilir olmayan poşet çaylara bel bağlamak yerine, dökme çay (yaprak çay) kullanmayı tercih edebilirim. Demleme işlemi için halihazırda paslanmaz çelik çay süzgeçlerim mevcut. Çayımı demlemek için kullandığım suya herhangi bir maddenin karışmadığından emin olmak adına, CNET'in favorisi olan OXO Ayarlanabilir Sıcaklıklı Su Isıtıcısı (120 Dolar) gibi cam bir elektrikli su ısıtıcısı kullanabilirim.

Son düşüncelerim​

Sağlık üzerindeki etkilerin kesinleşmesi için daha fazla araştırmaya ihtiyaç duyulduğundan, mutfağınızdaki her bir plastik eşyayı panikle ve aceleyle değiştirmeye gerek yok; ancak özellikle ısıtma, soğutma, bulaşık makinesinde yıkama veya dondurma işlemlerine tabi tuttuğunuz plastik mutfak gereçlerini yavaş yavaş silikon, ahşap, metal veya cam olanlarla değiştirmekte hiçbir sakınca bulunmuyor. Ne de olsa, günde bir cam ürün kullanımı mikroplastikleri uzak tutabilir.